Herman de Wit

Herbie White. Improviserend musicus, componist en workshopleider.

De Boventoon

Jubileum CD van De Boventoon. Ontwerp: Diederik van Leeuwen.

Jubileum CD van De Boventoon. Ontwerp: Diederik van Leeuwen.

Het ‘leerorkest’ De Boventoon heeft in de twintig jaar van zijn bestaan heel wat in- en extern rumoer veroorzaakt. Het orkest dat Willem van Manen en Herman de Wit in 1974 oprichten was één van de eerste grote leerensembles waarin gevorderde jazz- en andere improviserende musici zich verder konden bekwamen in solospel en kompositie, als aanloop tot een beroepscarrière. Vanaf het begin heeft De Boventoon werk uit eigen gelederen gespeeld en zo een uniek Nederlands ‘Real Book’ voor Big Band geschapen. Een leerorkest is een kweekbak van muzikanten en muziek, gekenmerkt door een voortdurende doorstroming van mensen en materiaal. Organisatorisch en artistiek heeft De Boventoon dan ook een bewogen verleden. ‘Stersolisten’ werden ‘weggekaapt’ zodra ze rijp waren. Hierdoor vielen er vaak gaten in de secties, juist als er een goede balans was bereikt. Een nieuwe generatie musici gaf aan het muzikale materiaal een radicale wending, die zich met veel rumoer voltrok. In de concertpraktijk, die grote namen vraagt en een solide ‘sound’ vereist, had De Boventoon het altijd moeilijk met de concurrentie. Als centrum van muzikale kruisbestuiving en groei, als praktische leerschool voor het muzikantenleven, heeft het orkest echter een unieke plaats verworven.

Vele bekende namen in de Nederlandse jazz- en geïmproviseerde muziek hebben De Boventoon doorlopen: Boy Raaymakers, Rob Verdurmen, Peter Barkema, Fred van Duynhoven, Bo de Graaf, Vera Vingerhoeds, Charley Nanlohy, Ad Grutter, Rutger van Otterloo, Guus Janssen; onder de nieuwste talenten zijn Akki Haak, Walter Lampe, Jeroen Zijlstra, Arthur Heuwekemeijer, Zjenja Guberman, Felicity Provan en Rein Nust.

Naast Herman de Wit, die het orkest vanaf de oprichting heeft bezield en geleid, traden als dirigenten op: Willem van Manen (1974-1978), Boy Raaymakers (1979-1989) en Paul van Kemenade (1989-1992). Sinds 1993 fungeert komponist/bassist en oud-orkestlid Theo Hoogstins als co-dirigent.

Met de opkomst van jazz- en improvisatie-opleidingen aan de conservatoria leek De Boventoon zijn bestaansrecht te verliezen, maar niets was minder waar: dankzij musici als Paul van Kemenade en Theo Hoogstins kreeg het orkest een formidabele muzikale impuls. Hoe perfekt een conservatoriumopleiding ook mag zijn, toch is De Boventoon met zijn netwerkfunktie en uitwisseling van kennis en organisatie een onmisbare schakel tussen school en beroepspraktijk gebleven. Het oorspronkelijke credo van Herman de Wit -‘speel de bal door’- blijkt voor het merendeel van de Boventoners geen probleem te zijn.

Eind 1993 ontstond het idee om een aantal muzikanten en komponisten/arrangeurs uit de periode 1990-1994 uit te nodigen om mee te werken aan een soort werkverslag op CD.

Om de ontwikkelingscyclus van het orkest rond te breien, leverde Willen van Manen een ‘gloednieuw’ arrangement van één van de eerste stukken van de Boventoon: ‘Bad Boogie’. Daarnaast bewerkte Herman de Wit het ooit ter opening van het BIMhuis gespeelde ‘BIM-slaatje’. Rein Nust (tenorsax) maakte een unieke big-band synthese van Steve Coleman en Strawinsky, zo funky dat menig orkestlid er ‘mond- en klauwzeer’ aan overhield. Bart Noorman zorgde voor de broodnodige humor met zijn parodie op een vingeroefenende big-band, getiteld ‘Uptone Blues’. Arjan de Wit, zoon van Greetje Drukker en Herman de Wit, overleed op 2 april 1994, de avond voor de eerste opname-sessie. Walter Lampe (piano) gaf uitdrukking aan onze verslagenheid in zijn prachtige solo ‘Bluebells voor Arjan’. Arjan de Wit werd 24 jaar en was een veelbelovende bassist.

Veel dank komt toe aan de harde werkers op de achtergrond. Arjen Gorter voor begeleiding van opname en mixage, Karin Huizing en Ruurd Abma voor opname-leiding en studio-techniek en het Voorzieningsfonds Voor Kunstenaars voor de onmisbare financiële ondersteuning.

Uit het booklet van de in 1995 verschenen CD ‘De Boventoon’. (A Records 73018 – Challenge Records Services).

Advertenties

De Oktopedians

herman-de-wit-02

Het orkest De Oktopedians werd opgericht in 1972 door Herman de Wit, een saxofonist die ontzaglijk veel betekend heeft voor de jazzeducatie in Nederland. Herman trad op met grootheden als Willem Breuker, Theo Loevendie en Misja Mengelberg en stond zelfs ooit met Sonny Rollins en – geloof het of niet – met Elvis Presley op het podium. Maar vooral was hij een bevlogen docent en inspirator.

In de hedendaagse jazzscene lopen heel wat muzikanten rond die bij de Oktopedians hun eerste muzikale kreetjes voortbrachten. Eind jaren ’70 verhuisden de Oktopedians van hun oerlocatie cafe De Oktopus naar het Bimhuis, waar het orkest ruim vijftien jaar onder de pannen was. Naast de Oktopedians leidde Herman ook het semi-professionele orkest De Boventoon, waarin getalenteerde deelnemers van de Oktopedians hun weg vonden, en zijn eigen Herbie White band. In 1995 overleed Herman, een klap die niemand had zien aankomen. Hoe geliefd hij was bleek op zijn begrafenis, waar urenlang muziek gemaakt werd en een grote menigte bekende en onbekende muzikanten, leerlingen en vrienden afscheid van hem kwam nemen. De Oktopedians-workshop werd voortgezet door Arthur Heuwekemeijer, goede vriend en leerling van Herman. Na het Bimhuis wisselde het orkest nog enkele malen van onderkomen, maar uiteindelijk werd het Zaal100.

En daar zitten we nu dus. De maandagavonden in het Bimhuis zijn donderdagen geworden in Amsterdam West, maar verder is er veel bij het oude gebleven.
Tot enkele deelnemers aan toe, die nog uit de Bimhuis-tijd stammen! Een gedeelte van het repertoire is nog altijd van de hand van Herman, maar er is ook veel nieuw materiaal bij gekomen.

Lees verder.

‘Nee, dat is de kwart. Hallo’

herman-de-wit-03

Door Nicoline Baartman − 31/03/95.

De workshopleider dolt, vleit, commandeert, heupwiegt, swingt en speelt ook nog een moppie blues op zijn altsax, zo mooi dat het orkest vergeet mee te spelen….

‘WAT IS de grondtoon?’
‘Nee niet spelen, praat met me.’
‘Speel eens niet, zing die grondtoon.’
‘Nu de kwint.’
‘Nee, dat is de kwart. Hallo’
‘Nu spelen.’
‘Romantiek’

Herbie White heet hij ook wel. Elke maandagavond vanaf acht uur staat hij klaar in het BIM-huis in Amsterdam voor wie wil spelen maar niet weet hoe. Jááren doet hij het al: jonge en oude beginnende muzikanten opvangen, sturen, begeleiden en doorschuiven naar een volgend leeradres.
‘Wat moet je altijd blijven uitstellen, wil je het spannend houden?’, vraagt hij vanachter de piano aan de kunstfluiter. ‘Juist, de grondtoon. Het is net als in de liefde. Uitstellen’

Vrijdag, vandaag dus, zal het workshop-orkest voorgaan in wat een ‘fantastische feestelijke dijk van een avond’ moet worden. Want zijn andere orkest, het ‘leerorkest’ De Boventoon, heeft een feestje te vieren. Het bestaat twintig jaar en heeft een cd gemaakt.

Aanvankelijk was het Willem van Manen die samen met De Wit de club aanvoerde. Boy Raaymakers nam in 1979 het co-leiderschap van hem over, gevolgd door Paul van Kemenade (’89-’92). Tegenwoordig is bassist Theo Hoogstins co-dirigent van het ‘doorstroomorkest voor geïnteresseerde, ambitieuze muzikanten’.

De Wit is vooral benieuwd naar de confrontatie tussen oud en nieuw: ook oudleden van het orkest zullen zich in een set laten horen. Het verschil? ‘Vroeger namen muzikanten minder genoegen met voorzetten op papier. Er werd meer free gespeeld. Maar het voedt elkaar, dat zul je zien.’

Met de cd van De Boventoon, ‘een beauty’, is hij zeer ingenomen. Daarop staat onder meer het BIMslaatje dat De Wit componeerde voor de opening van het BIM-huis. En Bluebells for Arjan, een piano-solo van Walter Lampe opgedragen aan Arjan de Wit: Hermans zoon die een jaar geleden aan een ernstige ziekte overleed.

Zoals de bandleider na afloop van de workshop relaxed door het BIM-huis schuift, flesje ‘blauw water’ in de ene hand, sigaartje in de andere, heeft hij iets van de populairste onderwijzer van school: zo’n man met wie je over van alles en nog wat kunt lullen, ook al is hij de zestig ruim gepasseerd. Hij is kwistig met zoenen, knipogen en complimentjes. ‘Direct, direct’, weert hij het verzoek tot een sessie-rondje af.

De Wit is niet het type dat over één nacht ijs gaat. Hij is een lange-termijnplanner. Zo zit hij nou eenmaal in elkaar. Drammerig noemen ze hem ook wel. Met Wouter Snip heeft hij een paar jaar terug een film gemaakt. Herbie White. Die is precies geworden zoals hij wilde. ‘Laten zien hoe je het doet: hoe je communiceert, hoe je de mensen voor je wint.’

De behoefte om platen op te nemen heeft hij nooit gehad. ‘Michiel de Ruyter zei altijd tegen me: Herman, je moet zelf veel meer spelen. Misschien doe ik het te weinig. Maar ik kan de tijd die ik voor mezelf neem niet meer aan een ander geven.

‘Ik ben niet zo van: vastleggen, vastleggen.’ Toch merkt hij dat hij daar zeker de laatste tijd anders over is gaan denken. Herman, doe het nou maar, denkt hij dan bij zichzelf, ‘ga maar eens wat meer op je eigen gewichtje leunen’. Dus misschien dat hij toch de stap zet, binnenkort of over een tijdje, ‘om een leuke cd op te nemen met een kanjer van een zangeres en wat bevlogen muzikanten in een fijne studio waar het niet om de pegels draait.’

Twintig jaar orkest De Boventoon onder leiding van Herman de Wit en Theo Hoogstins, vanavond in het BIM-huis, Amsterdam, met Guus Janssen, Willem van Manen, Boy Raaymakers en tachtig andere muzikanten. De presentatie is in handen van J. Bernlef.

De cd De Boventoon verscheen op het label A-Records (distributie Munich).

Bron: Volkskrant